DAMIZLIK SEÇME
Kangal Köpeği yetiştiriciliğine bir ıslahçı gözüyle baktığımız zaman, en önemli bölüm, bu konudur.
Yavru Seçme
Seçilecek yavru; dışarıdan satın alınacak bir yavru olabilir veya elde mevcut yavrulardan bazıları elde tutulacaksa, onun için seçiliyor olabilir.
Yavru Dışarıdan Alınacaksa
Yavru seçilirken, dikkat edilmesi gereken önemli hususlar vardır:
1-Seçilecek yavrunun yaşadığı yer ile, yavrunun götürülüp besleneceği yerin iklim ve coğrafya özellikleri birbirine benzer olmalıdır. Bu husus; daha önce "Genel Davranış Özellikleri" bölümünde açıklanan, "Adaptasyon" konusu ile ilgilidir.
Her ne kadar Kangal Köpeği'nin, değişik çevrelere karşı adaptasyon kabiliyeti iyi ise de, 1500 m rakıma sahip bir İç Anadolu kasabasından alınan bir yavru, Antalya'ya götürülürse, çok zor yetiştirilir. Çünkü İç Anadolu kasabasının rakımı, serin ve kuru havası ile, Antalya'nın rakımı, sıcak ve nemli havası tamamen zıt karakterdedir.
2-Satın alınan yavru, tercihen 2-3 aylık olmalıdır. Çok daha küçük veya büyük olmamalıdır. Bunun bir kaç sebebi vardır:
a-Öncelikle, yavru ilk 2 ayda içmesi elzem olan anne sütünü emmiştir. Bu yavrunun sağlıklı ve hastalıklara dayanıklı olacağına işaret eder.
b-Yavrunun üzerinde aradığımız ırk vasıflarını, yeni doğmuş, gözü açılmamış bir yavruda göremeyiz, ama 2-3 aylık yavruda görebiliriz. Mesela kuyruğu yukarı kıvrılıyor mu, bunu gözü açılmamış yavruda anlamak mümkün değildir.
c-Yavrunun üzerinde yapılacak bazı testlere, çok küçük bir yavru cevap vermez veya yanlış cevap verir. Ama 2-3 aylık yavru daha sağlıklı cevap verir. Mesela yavru seçilirken, bazı yerlerinden tutulur, çekilir. Korkak bir şekilde, "İyyk, iyyk" diye bağıran, 2-3 aylık bir yavru tercih edilmez. Ama gözü açılmamış hangi yavru tutulsa, aynen öyle, can havliyle bağırır. Bu durum kişiyi, yavru seçiminde yanlış yönlendirir.
d-Yavru üzerinde olan bazı kusurlar, küçük yavrularda belli olmaz. Mesela ayak yapısı bozuk olan bir yavru, daha doğru dürüst ayakta duramadığı, gözü kapalı bir devrede alınırsa, görülemez.
e- Köpeklerde 2-3 aylık çağ, bebeklerdeki 2 yaş çağına ben-zer. İnsan ve köpek türünün her ikisi de, tam bu çağda bebekliğin verdiği tombulluktan kurtulup, boylanmaya başlar. Boylu ve zayıf bir yapıya bürünür. Ama iyi beslenmiş, bir kaç haftalık bir yavru, tombul ve çok sevimli görünüşlüdür. Bu durum insanı hissi davranmaya zorlar, vasıfsız bir yavru alınmasına yol açabilir.
f-Büyüyünce çok iyi damızlık vasıflara sahip olan bir yavruyu, sahibi ne kadar para verseniz de satmaz veya çok aşırı fiyata satar. Köpeğine duygusal olarak bağlanmıştır, onunla ilgili bir çok hatırası vardır. Ayrıca köpeğinin kıymetini biliyordur, onu elinde tutup, düşük kaliteli olanını satmak isteyebilir. Satın alınmak istenen köpek bir yavru olursa, bu mahzurlar ortadan kalkar.
g-Annesinden erken ayrılan yavru, “Köpek olma eğitimi”ni tamamlamamıştır. Bu tür yavrular büyüdüklerinde çeşitli davranış sorunları çıkarırlar.
3-Diğer önemli bir konu, yavrular erkek ve dişi olmak üzere, bir çift olarak alınmalıdır. Fakat kardeş veya yakın akraba olmamalıdırlar. Erkek yavru bir yetiştiriciden, dişi yavru başka bir yetiştiriciden alınmalıdır. Eğer aynı yetiştiricinin birden fazla köpeği varsa, değişik anne babaların yavruları tercih edilmelidir.
Eğer köpekler kapalı bir alanda besleniyorlarsa, yakınlarında başka çiftleşecek eş bulamazlar. Büyüdükleri zaman birbirleri ile çiftleşmek zorunda kalırlar. Bu hiç istenmez. Genetik olarak sakıncalıdır. Çeşitli hastalık ve kalıtsal kusurlar meydana gelir. Cesareti azalır. Kangal Köpeği yetiştiriciliği konusunda uzman ve dikkatli bir çok yetiştirici; kardeşin, kardeş ile çiftleştiği köpeklerin yavrularının, ırk vasıflarını kaybettiklerini, büyüyünce kurda gitmediklerini iyi bilirler.
Damızlık Yavru Seçme Kriterleri
Seçim yapılacak yavru; ister dışarıdan satın alınacak bir yavru olsun, isterse elde mevcut yavrulardan bazıları damızlık olarak tutulacak olsun, aşağıdaki kriterlere dikkat edilirse, hata yapma oranı çok düşük olacaktır.
1-Damızlık yavru seçileceği zaman, ilk dikkat edilecek husus, Kangal Köpeği için vazgeçilemez olan, ana ırk özelliklerini taşıyıp taşımadığıdır. Bunlar; daha önce "Irk özellikleri" bölümünde açıklanmış idi.
Bir yavru incelendiği zaman, aslan şeklinde vücut yapısı, siyah maske, yapışık kulak ve kıvrık kuyruk gibi vazgeçilemez ırk özelliklerine sahip, fakat arka ayağında "Kurtçul Tırnak" yok diye seçilmezse, o zaman bu yavruya yazık edilmiş demektir. Çünkü kurtçul tırnak olsa da olur, olmasa da.
Eğer 2 adet yavruda vazgeçilmez ırk özellikleri var da, kurtçul tırnağı olanı tercih edilmişse, o zaman doğru olan yapılmıştır.
Veya başka bir yavru, vazgeçilemez ırk özelliklerinin bir çoğunu taşımıyor, yani hayvan saf değil. Ama yavru sırf kurtçul tırnağı var diye seçilirse, işte o zaman da çok hatalı bir seçim yapılmış olur.
2-Genel görünüş olarak damızlık bir yavru; canlı, çevreyle ilgili, vücudunun bölümleri birbiri ile uyumlu ve harmoni içinde olmalıdır. Göze hoş gelmeyen bir görüntüsü bulunmamalıdır.
Sağlam kemik yapılı, iri kafalı, kalın bacaklı, iri patili olmalıdır. Yandan bakılınca duruşu muntazam, başı dik olmalıdır. Önden ve arkadan bakılınca, bacakları normal pozisyonda olmalı, yürüdüğü zaman, düzgün adım atmalıdır.
Yüzünde, göz çevresinde ve kulaklarında siyah maske olmalı, kuyruğunu yukarı kıvırabilmeli, kulakları kafatasına yapışık olmalıdır.
Postundaki tüyler parlak, canlı ve düzgün olmalı, kaba karışık görünüşlü ve dik olmamalıdır. Postu çekip bırakılınca, hemen geri yerine gelmelidir. Kulakları avuç içine alınıp, sıkılınca sıcak olmalı, bırakılınca hemen eski şeklini almalıdır.
3-Yavrunun önüne yiyecek konduğu zaman, hırsla yiyeceğe atılmalı, diğer enikleri engellemeye çalışmalı, sanki elinden alacaklarmış gibi, obur bir şekilde yemelidir.
4-Kangal Köpeği seçiminde diğer önemli bir nokta, "Cesaret Testi"dir. Kangal Köpeği'nin cesareti bu yolla test edilebilir.
Yavru sırt üstü yere yatırılır. Karın, göğüs ve bilhassa boğaz kısmına ellenir ve tahrik edilir. Ses çıkarmıyor, öylece bekliyor, kurtulmak için bir çaba harcamıyorsa, bu kötü bir puandır. "İyyk, iyyk" diye bağırıyorsa, daha da kötü bir puandır. Bu hareketi yapınca hırlıyor, ön ve arka ayakları ile kurtulmak için çabalıyorsa, bu çok iyi bir işarettir.
Ense veya sırt kısmındaki posttan tutulup, yukarı kaldırılır. "İyyk, iyyk" diye bağırmamalıdır. Ses çıkarmazsa iyi, eğer bu hareketle hırlıyorsa, bu çok daha iyidir.
Yavrunun karşısına geçip, el ile vuracakmış gibi yapılır ve aniden üstüne hamle yapılır. "İyyk, iyyk" diye bağırıp kaçarsa veya gerilerse bu kötü bir puandır. Yerinde kıpırdamadan durmalıdır. Eğer bu hareketi yapınca, alarm durumuna geçiyor ve dişlerini göstererek hırlıyor, dikleniyorsa, bu çok iyi bir işarettir. Cesareti iyi demektir.
Yavrunun cesaretini anlamak için bir çok yetiştirici, başka pratik yöntemler geliştirmişlerdir. Bazı yetiştiricilerce; yavrular ahır, ağıl gibi kapalı bir yere konur. İçeriye aniden, yavruların daha önce görmedikleri, eşek, at, keçi, sığır gibi bir hayvan sokulur. Veya yavruların sahibi, kendi üzerine tanınmayı önleyecek çarşaf gibi bir şey giyer ve ahıra girer. Korkup kaçan enikler tercih edilmez. Yerinde duran veya daha iyisi ileri doğru hamle yapıp, diş gösteren, hırlayan, havlayan yavrular tercih edilir.
Puantaj (Değer Biçme) ile Yavru Seçme
Bu tip puantajlama, kişinin kendi objektif değerlendirmelerine dayanır. Bu yüzden, bu tip bir puantajlama, damızlık hayvanı seçecek kişinin haricinde, tecrübeli birkaç kişiye daha yaptırılmalı ve ortalaması alınmalıdır. Dikkatli ve spesifik davranılmalıdır. Böylece, daha sağlıklı bir sonuç elde edilebilir. Bu tip bir puantajlamayı yapacak kişinin, Kangal Köpeği'nin ırk özelliklerini iyi bilen ve bir çok köpek görmüş, tecrübeli bir kişi olması gerekir.
100 Puan sistemiyle değerlendirme, 7 başlıkta yapılır:
Puan
1- Genel görünüş (20)
2- Gövde (10)
3- Baş ve boyun (30)
4- Ayak ve bacaklar (10)
5- Kuyruk (10)
6- Tali ırk vasıfları (10)
7- İyyk iyyk testi + (10)
Toplam (100)
1- GENEL GÖRÜNÜŞ (20 puan): Değerlendirme 4 kategori üzerinden yapılır.
a-Harmoni (5 puan): Aslan tipinde. Yeterli uzaklıktan bakınca, vücudun baş, ön, orta ve arka kısımları birbiri ile uyumlu. Göze hoş gelmeyen bir uyumsuzluk yok.
b-İskelet yapısı (5 puan): Kemik yapısı sağlam. Herhangi bir yerde incelik, aşırı kabalık, eğrilik veya şekil bozukluğu yok.
c-Post (5 puan): Boz ve tek renkli. Tüyler düzgün, canlı ve parlak. Postu canlı ve esnek. Çekip bırakınca hemen eski halini alıyor.
d-Canlılık (5 puan): Köpek canlı ve etrafı ve çevreyle ilgili. Gözleri ile hareketleri takip ediyor.
2- GÖVDE (10 puan): Değerlendirme 2 kategori ile yapılır.
a-Vücut yapısı (5 puan): Omuzlar sağrıya göre daha yüksek. Göğüs kafesi geniş, bel ince, karın çekik. Adaleli ve güçlü.
b-Cinsel organlar (5 puan): Erkek ve dişide, cinsel organların dış görünüşler normal. Erkekte testisler inmiş ve ikisi de yerinde. Dişide 8 veya 10 meme başı var. Aralarda fazla meme başı yok. Meme başları sağlıklı görünüşlü.
3- BAŞ ve BOYUN (30 puan): Değerlendirme 6 kategori üzerinden yapılır. En önemli kısımdır.
a-Baş (5 puan): Aslan kafası gibi, iri ve heybetli. Alın geniş ve yüksek.
b-Maske (5 puan): Burun, ağız, göz, kulaklar siyah renk.
c-Çeneler ve dişler (5 puan): Çeneler güçlü. Alttan veya üsten kapanmıyor, tam üst üste geliyor. Alt ve üst dudaklar sarkık. Dişler sağlam ve beyaz.
d-Boyun (5 puan): Kısa, sağlam, adaleli ve güçlü.
e-Kulaklar (5 puan): Kafatasına yapışık ve sarkık. Üçgen şekilli, ucu yuvarlak. Sıkıldığı zaman canlı ve etli. Hemen eski halini alıyor.
f-Gözler (5 puan): Gözler yüze göre, ufak yapılı. Canlı ve parlak. İltihap, akıntı ve kızarıklık yok. Alt göz kapaklar sarkık değil ve göz kapakların içi görünmüyor.
4- AYAK ve BACAKLAR(10 puan): Değerlendirme 2 kategori üzerinden yapılır.
a-Bacaklar (5 puan): Sağlam yapılı ve kalın. Önden bakınca, ayrık durmuyor. Yere sağlam basıyor. Omuzlar sağlam ve adaleli. Arka ayaklar, ön ayaklara nazaran fazla yere yatık.
b-Ayaklar (5 puan): Patiler iri. Parmak üstleri bombeli. Tırnaklar sağlam. Yastıklar sağlıklı.
5- KUYRUK (10 puan): Değer biçme kategori üzerindendir .
a-Yapı (5 puan): Kalın, uzun ve kuvvetli. Vücudun üçte ikisi kadar uzun.
b-Şekil (5 puan): Normalde sarkık. Uyarınca, yukarı ve öne doğru kıvrılıyor.
6- TALİ IRK VASIFLARI (10 puan): Değerlendirme 7 kategori üzerinden yapılır.
a-Arka ayaklarda ilave 1, 2 veya 3 tırnak var. (4 puan)
b-Ön göğüste beyaz madalyon var. (1 puan)
c-Kuyruk ucunda beyaz leke var. (1 puan)
d-Yüz ve kuyrukta, birkaç uzun, sert kıllı siyah ben. (1 puan)
e-Ayaklarda, patilerden başlayarak, dizden aşağı kesimlerde beyazlık var. (1 puan)
f-Damakta siyah leke var. (1 puan)
g-Ayaklarda, parmak aralarında perde var. (1 puan)
7- CESARET TESTİ (10 puan): Değerlendirme 3 kategori üzerinden yapılır. Bu test yavrularda iyi netice verdiği halde, yetişkin hayvanlar gerekli cevabı veremeyebilir.
a-Enseden ve sırttan tutup kaldırınca, bağırmıyor. (4 puan)
b-Sırtüstü yere yatırıp, boyun, göğüs ve karın kısmı ile oynanınca, hırlıyor. (3 puan)
c-Karşına geçip, aniden hamle yapınca kaçmıyor. (3 puan)
Yukarıdaki 7 kategorinin herhangi birinden %50'nin altında puan alan hayvan, diğer 6 kategoriden %100 puan alsa dahi damızlığa ayrılmaz.
Erkek ve Dişi Damızlık Seçme
Genel bir kural olarak, ergin bir köpek, damızlık olarak satın alınmaz. Bunun bazı sebepleri vardır:
1-Ne kadar iyi bakılırsa bakılsın, ne kadar ilgi gösterilirse gösterilsin, köpek eski sahibinin fotoğrafını hafızasından silemez ve yeni sahibine tam manası ile bağlanamaz.
2-Elinde damızlık hayvan bulunduran bir yetiştirici, her zaman en iyi damızlığı elinde tutup, daha düşük kaliteli olanı satmak ister. Düşük kaliteli olanı bir yetiştirici niye alsın?
3-Köpek bazı kötü huylar edinmişse, bunlardan vazgeçirmek çok zordur. Mesela evdeki kümes hayvanlarına saldırması, her gelenin üzerine atlaması, herkesin verdiğini yemesi gibi.
4-Adaptasyon problemi ortaya çıkar. Yavru yeni bir çevreye daha kolay uyum sağlar, ama ergin bir Kangal, kolayına alışamayabilir.
Eğer dışarıdan erkek veya dişi bir damızlık alınacaksa veya elde birden fazla erkek ve dişi damızlık mevcutta, bunlardan birisi damızlık olarak seçilecekse, bazı noktalara dikkat edilir:
1-Temel ırk vasıflarını taşımalıdır.
2-Hayvan tüm organları ile sağlıklı olmalıdır.
3-Cinsel organları normal görünüşlü olmalı, dişide meme başı sayısı 8 veya 10 olmalıdır. 2 meme başı arasında, ilave meme başı olmamalıdır. Erkeklerin testisleri yerinde olmalıdır.
4-İyi huylu, sakin tabiatlı olmalıdır.
5-Önüne yabancı tarafından herhangi bir yiyecek koyulduğu zaman, yememelidir.
6-Her ne kadar sahibi söylemek istemezse de, yöredeki köpeklerde yaygın bir hastalık veya kalıtsal kusur olup olmadığı araştırılmalıdır. İncelenen köpek, huy, karakter, hastalık, kusur yönünden çevreye, komşularına sorulmalıdır. Bu tip bir şey varsa, genelde gizli kalmaz, söylenir.